काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका पूर्वअध्यक्ष कुशकुमार जोशीले नेपालको आर्थिक विकासको आधार राजनीति भन्दा बढी उद्यमशीलता, उत्पादन र निजी क्षेत्रको सक्रियतामा निर्भर रहेको बताउँदै राज्यले व्यवसायीलाई शंकाको दृष्टिले होइन, साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्ने बताएका छन्।

सुनौलो नेपालको विशेष कार्यक्रम ‘समृद्धिको मार्ग के ?’ मा कुराकानी गर्दै जोशीले सो कुरा बताएका हुन्। 

कृषक परिवारबाट व्यवसाय क्षेत्रमा प्रवेश गरेको अनुभव सुनाउँदै उनले व्यवसाय भनेको उपलब्ध स्रोत–साधनलाई परिचालन गरेर मूल्य सिर्जना गर्ने प्रक्रिया भएको बताए। तर नेपालमा अझै पनि व्यवसायमैत्री वातावरण पूर्ण रूपमा निर्माण हुन नसकेको उनको भनाइ छ।

‘राज्यले नीति निर्माण गरेर सहजीकरण गरिदिने हो भने निजी क्षेत्रले देशको स्रोत र साधनलाई परिचालन गर्न सक्छ,’ उनले भने, ‘तर नीति र प्रक्रियाले नै अवरोध खडा गरिदिएपछि लगानीकर्ता निरुत्साहित हुन्छन्।’

उत्पादनले चिनिन्छ देश

जोशीका अनुसार विश्व समुदायमा कुनै पनि देशलाई चिनाउने मुख्य आधार त्यहाँको उत्पादन र ब्रान्ड हो। नेपाललाई चिनाउन सगरमाथा, बुद्ध र पशुपतिनाथको नाम पर्याप्त भए पनि आर्थिक समृद्धिका लागि विश्वबजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने नेपाली उत्पादन आवश्यक रहेको उनले बताए।

‘विदेशमा गएपछि नेपालमा के उत्पादन हुन्छ भनेर सोधिन्छ,’ उनले भने, ‘हामीसँग विश्वबजारमा बलियो उपस्थिति बनाउन सक्ने उत्पादन र ब्रान्ड अझै सीमित छन्। त्यसैले उत्पादन र निर्यातलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।’

जलविद्युत् नेपालको सबैभन्दा ठूलो अवसर

नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना जलविद्युत् क्षेत्रमा रहेको उल्लेख गर्दै उनले उत्पादनसँगै खपत बढाउन पनि उत्तिकै ध्यान दिनुपर्ने बताए। नेपालले विद्युत् उत्पादनमा उल्लेख्य प्रगति गरे पनि घरेलु खपत अपेक्षाअनुसार बढ्न नसकेको उनको धारणा छ।

उनले ग्यास, पेट्रोलियम पदार्थ र अन्य इन्धनलाई क्रमशः विद्युत्मा प्रतिस्थापन गर्न सके नेपालमै ठूलो परिमाणमा बिजुली खपत गर्न सकिने बताए।

‘हामीसँग उत्पादन भएको बिजुली खपत गर्ने पर्याप्त सम्भावना छ,’ उनले भने, ‘घरायसी प्रयोगदेखि उद्योगसम्म विद्युत्मुखी बनाउन सके नेपालले हजारौं मेगावाट बिजुली आफ्नै देशमा उपयोग गर्न सक्छ।’

क्रिप्टो माइनिङ र डेटा सेन्टरमा सम्भावना

जोशीले विश्वभर तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका डेटा सेन्टर र क्रिप्टो माइनिङजस्ता ऊर्जा–आधारित उद्योगमा पनि नेपालले अवसर खोज्नुपर्ने धारणा राखे। नेपालको चिसो मौसम र जलविद्युत् स्रोतलाई उपयोग गर्न सके यस्ता क्षेत्रमा लगानी भित्र्याउन सकिने उनको विश्वास छ।

‘हामीले नयाँ सम्भावनालाई डरको दृष्टिले होइन, अवसरको दृष्टिले हेर्नुपर्छ,’ उनले भने।

लागत र प्रक्रियाले उद्योगलाई अप्ठ्यारो

नेपालमा उद्योग स्थापना र सञ्चालन गर्दा लागत अत्यधिक हुने गरेको भन्दै उनले सरकारी प्रक्रियाको जटिलता, पूर्वाधार अभाव र अनुमति प्रक्रियाको ढिलाइ मुख्य चुनौती भएको बताए।

उनका अनुसार जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्दा सडक, प्रसारण लाइन, वातावरणीय स्वीकृति लगायतका विषयले समय र लागत दुवै बढाउने गरेका छन्।

‘राज्यले सहजीकरण गर्ने हो भने उत्पादन लागत उल्लेखनीय रूपमा घट्न सक्छ,’ उनले बताए।

नेपाली उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने

नेपालमै उत्पादन हुने वस्तुलाई सरकारी खरिद प्रक्रियामा प्राथमिकता दिनुपर्ने उनको धारणा छ। उनले आफ्नै कम्पनीले उत्पादन गरेका ट्रान्सफर्मरहरू भुटान, दुबई तथा अन्य देशमा निर्यात भइरहे पनि नेपालभित्र विदेशी उत्पादनले बढी प्राथमिकता पाउने गरेको गुनासो गरे।

‘नेपाली उद्योगले गुणस्तरीय उत्पादन गरिरहेको छ,’ उनले भने, ‘तर आफ्नै बजारमा पर्याप्त अवसर पाउन सकेको छैन।’

व्यवसायीलाई अपराधीको दृष्टिले नहेरियोस्

व्यवसायी समुदायमाथि बनेको नकारात्मक भाष्यप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै उनले केही व्यक्तिको गल्तीका आधारमा सम्पूर्ण निजी क्षेत्रलाई दोष दिन नहुने बताए।

‘सबै राजनीतिज्ञ भ्रष्ट हुँदैनन्, सबै कर्मचारी भ्रष्ट हुँदैनन्, त्यसैगरी सबै व्यवसायी पनि गलत हुँदैनन्,’ उनले भने, ‘गल्ती गर्नेलाई कारबाही हुनुपर्छ, तर स्वच्छ व्यवसायीलाई सम्मान पनि गर्नुपर्छ।’

उनले निजी क्षेत्रले रोजगारी सिर्जना गर्ने, कर तिर्ने र अर्थतन्त्र चलाउने भएकाले व्यवसायीलाई विकास साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्ने बताए।

राज्य सहजीकरणकर्ता बन्नुपर्छ

नेपालमा पर्याप्त प्राकृतिक स्रोत, जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि र जडीबुटीको सम्भावना रहे पनि तिनको प्रभावकारी उपयोग हुन नसकेको उनको निष्कर्ष छ।

‘समृद्धिको आधार स्रोतको अभाव होइन, स्रोतको सही परिचालन हो,’ उनले भने, ‘सरकारले नियन्त्रणकर्ता होइन, सहजीकरणकर्ता भएर काम गरे निजी क्षेत्रले देशको आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान दिन सक्छ।’

जोशीका अनुसार निजी क्षेत्र, सरकार र नागरिक समाजबीच विश्वासको वातावरण निर्माण गर्न सके नेपालले अपेक्षाकृत छोटो समयमै आर्थिक रूपमा ठूलो फड्को मार्न सक्छ।